Thiền và tư duy vô thức

Dường như tư duy của con người không phải là thứ quá ư bí hiểm. Thì trong ý niệm của mình đó thôi, mỗi người vẫn thường nói ra, suy ngẫm hay là quyết định. Cái nền ở đó là ngôn ngữ: tư duy xét đến cùng vốn chỉ là một cuộc thảo luận bằng ngôn ngữ với chính bản thân mình. Tuy nhiên, chậm nhất cũng là từ thời Sigmund Freud (1856-1939), với khái niệm phân tâm học của ông, thì mối quan tâm khoa học lại hướng đến những khía cạnh sâu hơn thế nữa trong ý thức của con người. Có một “tiềm thức”, trong đó ẩn tàng nhiều thôi thúc, cá tính đặt ra khuôn khổ cho hành động và ngoài ra còn tích tụ biết bao trải nghiệm tưởng chừng đã quên.

Tư duy vô thức không đồng nhất với cái tiềm thức đó. Đúng hơn, cả hai chỉ là những bộ phận của các quá trình trong não bộ: gọi tin đến, tích trữ tin lại, chuẩn bị ra quyết định hoặc đơn thuần là đánh giá tin. Ở một số bộ phận, có thể so sánh não bộ với một cái máy tính. Tuy nhiên, “cái máy tính” này lại có một công suất mà cho đến tận nay, nó vẫn còn làm nổ tung bất cứ khả năng tưởng tượng nào. Hai nhà tin học thần kinh Terrence Joseph Sejnowski và Francis Crick đã từng ngồi tính kích cỡ của cái “đĩa cứng” trong não bộ. Thì ra, bất cứ ai cũng có khả năng tích trọn tất cả mạng Internet vào trong đầu mình. Có chỗ cho hết thảy, triệu triệu cuốn sách và văn bản, mọi bộ phim trên trái đất này, vô vàn nhạc phẩm, rồi lại còn dữ liệu của hàng tỷ người là chủ tài khoản, với địa chỉ và số điện thoại của họ.

Não bộ dùng khả năng tích trữ nhiều đến thế để làm gì nhỉ? Tích trữ từng hình ảnh đã từng thấy, từng giọng nói và thậm chí cả đến hơi gió thoảng đã từng lướt trên làm da vào một thời điểm nhất định, ở một địa điểm nhất định. Có thể hình dung cái “đĩa cứng” ấy là đủ lớn cho tất cả.

Chính vì khả năng tích trữ lớn đến thế mà não bộ hoạt động theo chức năng không hề giống như máy tính. Chẳng hạn, lại có ai hỏi về một cảnh nhất định trong một bộ phim truyện thì chỉ cần vài phân số giây thôi, chúng ta đã có thể bắt đầu mô tả. Còn một cái máy tính: nó phải đọc trên cái đĩa cứng đến vài ba gigabyte đã và phải xử lý, phải liên tục kiểm định nội dung, kỳ cho tới lúc tìm ra đúng cảnh. Có thể mất hàng giờ, mà như thế thì làm sao có được một câu chuyện trôi chảy.

Não bộ vào cuộc khác hẳn. Hãy hình dung phim truyện, hình ảnh, âm thanh nằm trong một dải phim, như ở cỗ máy chiếu trước thời kỹ thuật số. Dải phim ấy phải dài đến vài ba km và cứ mỗi giây là 24 hình. Hãy xem, bây giờ cái cuộn đó trải ra mặt đường rồi leo lên một tòa nhà chọc trời. Từ trên đó nhìn xuống, chỉ nhìn một lượt, bạn đã có thể thấy trọn cả dải phim và cảm nhận được từng hình ảnh, từng âm thanh. Có thể cảm nhận được trọn cả dải phim hệt như khi bạn chỉ xem có một hình và nhìn thấy những vật khác nhau ở đó.

Não bộ nhớ trọn được cả một bộ phim, cứ như thế đó chỉ là một hình ảnh – tất cả “chỉ một lượt”. Tuy thế, cái đó còn lâu mới đích thị là một yêu cầu đối với nó. Hãy hình dung, bạn đang tranh luận với ai đấy về một diễn viên nào đó và đang so sánh những vai diễn của anh ta ở nhiều bộ phim khác nhau. Thì có gì là khó cho não đâu, nó có thể nhớ cả chục, thậm chí vài chục bộ phim để kiểm định lại về câu hỏi vừa được đặt ra. Thêm nữa, nó còn kết nối với cả những chuyện đời, những sự kiện chính trị, nếu như cuộc tranh luận đòi hỏi. Trong khi ấy, mọi người tham gia cứ việc lắng nghe ý kiến của các bên đối thoại để ngẫm nghĩ và hiểu; và thêm nữa, cùng lúc lại còn xử lý nhiều tín hiệu khác (liệu trong tách có còn đủ cà phê không nhỉ?). Não bộ thậm chí có thể chỉ giải quyết cái việc ấy ở bên lề và cùng lúc lại nghĩ đến cái gì đó hoàn toàn khác, bởi câu chuyện ấy thẳng qua cũng chỉ là thứ chuyện tầm phào giữa một cuộc vui, không quan trọng và hấp dẫn chút nào. Với một cái máy tính, đòi hỏi nhiều như thế là vô vọng, bởi lượng dữ liệu chuyển động thật sự khổng lồ. Với não bộ, điều này lại chẳng bõ bèn gì, bởi chức năng hoạt động của nó vốn có phần tựa như mạng Internet hơn là một máy tính đơn lẻ.

Thật thế, trong não bộ vốn sẵn có đến mấy tỷ “cỗ máy tính” là các tế bào thần kinh. Từng tế bào giao đi dữ liệu của chính mình, nhận lấy dữ liệu của các tế bào khác, xử lý tin rồi truyền kết quả. Các tế bào thần kinh kết nối với nhau, không phải chỉ thành một hàng, mà thành cả một mạng lưới đích thực. Nghĩa là tế bào nào cũng được kết nối với các tế bào khác, kết nối thẳng, có thể thông suốt không chỉ với những tế bào đứng trước hay là sau nó. Trong cái mạng ấy dễ có đến mấy ngàn tế bào thần kinh lo việc điều khiển, chẳng hạn như bàn tay phải. Có những tế bào khác chuyên về các diễn viên, thành một phân nhóm trong một mạng với những dữ liệu về cá nhân. Từng cụm riêng rẽ có thể làm việc hoàn toàn độc lập. Trên nguyên tắc “mạng diễn viên” không được biết gì về hoạt động của những tế bào thần kinh, vốn ở trong cùng mạng, nhưng lại phải lo cho bàn tay phải. Tức là não bộ cùng lúc có thể làm nhiều thứ. Nó là một mạng lưới của rất nhiều cỗ máy tính.

Não bộ người có khoảng 100 tỷ tế bào thần kinh với chừng 100 triệu triệu mối kết nối. Từ số liệu đó, các nhà tin học thần kinh tính ra khả năng tích trữ của não phải bằng toàn bộ mạng internet. Để so sánh: cả thế giới năm 2008 có 1,23 tỷ người sử dụng internet. Từng người sử dụng chẳng cần biết khi ấy có một cái máy tính bất kỳ nào đó ở Australia, Trung Quốc hoặc ở ngay trong ngôi nhà láng giềng đã xử lý hoặc đang có những dữ liệu nào để sử dụng. Nhưng anh ta lại có thể lấy những dữ liệu đó vào bất kỳ khoảnh khắc nào. Năng suất của mạng internet vốn vượt qua mọi trí tưởng tượng, nó là vô hạn đối với mỗi người sử dụng.

Ở mỗi người và ở cả thiền sinh định nữa, não bộ vốn vận động trong cái vô hạn tương tự. Mặc dù năng suất lớn lao là thế, não bộ lại không hề có ý thức gì về chính nó, hệt như trong mạng internet, từng cái máy tính một chẳng hề có “ý thức” gì về mọi cái máy tính khác. Như thế nhiều khi năng suất có vẻ “siêu nhiên” hoặc như thể là tiếng nói của Thượng Đế. Đặc điểm huyền diệu ở đó là mỗi con người vốn đã sở hữu cái “năng suất tính” lớn lao đến thế lại có thể giao tiếp với những người khác, thành thử với các bộ não của hết thảy mọi người, năng suất để sử dụng mạng internet còn được nhân lên hàng tỷ lần nữa.

Cách đây 2500 năm, Đức Phật từng dạy: mầm giác ngộ vốn đã sẵn có trong mỗi người. Thiền định thức tỉnh các thiên hướng tự nhiên hoặc khiến chúng đi vào nhận thức. Hệt như trong thể thao. Trên nguyên tắc, thể xác của ai cũng như ai. Dân thể thao chịu khó tập luyện cái thân thể ấy, vậy nên mới nhảy được xa hơn, chạy được nhanh hơn. Cũng có thể có bước đột phá, lúc vận động viên chợt cảm thấy năng suất của mình dường như tăng vọt. Cơ sở là ở chỗ vận động viên đâu chỉ huy động và rèn luyện có mỗi một cơ bắp của thân xác. Toàn thân có hiệp đồng thì mới có thành tích được. Ở các cơ bắp, nhờ bền bỉ tập dượt, dần dần thành hình tập hợp tối ưu của các thớ cơ nhanh và chậm. Đó mới là điều quyết định, rồi một cơ bắp có thể sẽ trội về dẻo dai hay là về tốc độ. Thêm nữa, cơ bắp tập dượt cần được cấp thêm dưỡng khí và dưỡng chất. Rồi hàng trăm cơ bắp và cơ khớp phải hiệp đồng đến tối ưu, có vậy các động tác vận động mới chuyển được lực và sự mau lẹ sẵn có biến thành thành tích cao nhất. Việc này là của não bộ dựa vào kinh nghiệm trong quan hệ với thể chất. Chính vì vậy, vận động viên có thể lập được những thành tích không một ai khác với tới được và được xem như “phép màu”.

Thiền định rèn luyện cho não bộ cũng hoàn toàn tương tự. Thế cho nên, những thiền sinh nhận thấy có những năng suất phi thường của não bộ, song những khả năng vượt ra ngoài cái nhận thấy bằng cảm giác thì họ làm gì có. Họ chỉ dẹp bỏ các chướng ngại và, theo thời gian, với tới và nắm bắt được cái năng suất “đến vô hạn” của não bộ. Hãy nhớ là não bộ vốn có khả năng tích trữ tương tự như mạng internet. Vậy thì tác động vào người khác bằng cách nào đây, một con người lúc nào cũng sẵn có nội dung của cả mạng internet để dùng mà lại không có máy tìm kiếm? Cái năng suất của não bộ ở chúng ta đôi khi có vẻ như là siêu nhiên, song chúng không siêu nhiên.

Daquyvietnam,

Mời bạn xem thêm: vòng tay phong thủy giá rẻvòng tay phong thủy mệnh thủy,  vòng tay phong thủy mệnh thổ.

 

tài liệu đá quý
0 replies

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!